ارتباط بیگانهساز چیست و چگونه محبت را در روابط مسدود میکند؟
برقراری ارتباط با دیگران، برخلاف تصور اولیه، فرایندی ساده نیست. بسیاری از ما در زندگی روزمره شاهد ارتباطهای نادرست و آسیبزا هستیم؛ ارتباطهایی که نهتنها صمیمیت ایجاد نمیکنند، بلکه بهتدریج افراد را از یکدیگر بیگانه میسازند.
ارتباط و تعامل انسانی زمانی شکل میگیرد که یکی از طرفین بخواهد دانش، نگرش یا رفتار طرف مقابل را تغییر دهد. مشکل از جایی آغاز میشود که این تغییر با زبان قضاوت، اجبار یا انکار مسئولیت همراه میشود؛ در این صورت، ارتباط به «ارتباط بیگانهساز» تبدیل میگردد.
ارتباط بیگانهساز چگونه شکل میگیرد؟
برخی شیوههای ارتباطی، راه محبت و همدلی را مسدود میکنند و ما را از دنیای درونی دیگران دور میسازند. این نوع ارتباطها معمولاً با یکی از الگوهای زیر همراه هستند:
- قضاوت اخلاقی
- مقایسه کردن
- انکار مسئولیت فردی
- درخواست آمرانه
هر یک از این الگوها، بهتنهایی میتواند کیفیت روابط انسانی را بهشدت کاهش دهد.
قضاوت اخلاقی؛ شایعترین شکل ارتباط بیگانهساز
قضاوت اخلاقی یکی از رایجترین و مخربترین انواع ارتباط بیگانهساز است.
این مدل قضاوت، یعنی تفسیر رفتار دیگران بر اساس باورها و معیارهای شخصی خودمان و نسبت دادن صفات منفی به آنها.
نمونههایی از قضاوت اخلاقی در ارتباط
عباراتی مانند:
- “تو خیلی لجبازی“
- “او مغرور است”
- “آنها پرخاشگرند“
- “خیلی مسخره رفتار میکنی“
همگی نمونههایی از برچسبزنی، تحقیر، سرزنش و قضاوت اخلاقی هستند. در حالی که هیچ انسانی جز خداوند از دنیای درونی افراد آگاه نیست.
چرا قضاوت اخلاقی به روابط آسیب میزند؟
زمانی که دیگران را قضاوت میکنیم:
- آنها را به «خوب یا بد»، «باهوش یا نادان»، «مسئول یا بیمسئولیت» تقسیم میکنیم
- نیازها و احساسات واقعی خود را نادیده میگیریم
- به جای بیان خواستهها، به برچسبزدن و انتقاد روی میآوریم
در واقع، نتیجهگیری ما از رفتار دیگران، بازتاب نیازها و ارزشهای برآوردهنشده خودمان است.
تفاوت قضاوت اخلاقی و قضاوت ارزشی
بسیار مهم است که میان این دو تمایز قائل شویم:
- قضاوت ارزشی: بازتاب باورها و ارزشهای ما مانند صداقت، صلحجویی، صبر و امانتداری در زندگی
- قضاوت اخلاقی: زمانی رخ میدهد که دیگران مطابق ارزشهای ما رفتار نمیکنند و ما آنها را «غلط» یا «بد» مینامیم
برای مثال، بهجای گفتن «خشم بد است»، میتوان گفت:
” من نگران استفاده از خشم برای حل اختلافها هستم و روشهای مسالمتآمیز را ترجیح میدهم. “
مقایسه کردن؛ دشمن آرامش و صمیمیت
یکی دیگر از انواع ارتباط بیگانهساز ، مقایسه کردن است.
مقایسه مداوم خود با دیگران:
- احساس نارضایتی و ناکامی ایجاد میکند
- افکار منفی را افزایش میدهد
- زمینهساز افسردگی و کاهش عزت نفس میشود
- محبتورزی به خود و دیگران را مختل میکند
انکار مسئولیت فردی در ارتباط
در ارتباط بیگانهساز، افراد فراموش میکنند که مسئول احساسات، افکار و رفتارهای خود هستند.
نشانههای انکار مسئولیت
- استفاده مکرر از واژه «باید»
- نسبت دادن احساسات به دیگران
( مثلاً: “به خاطر تو احساس گناه میکنم“)
در این حالت، فرد بهجای پذیرش انتخابهای خود، مسئولیت را به عوامل بیرونی نسبت میدهد.
درخواست آمرانه و مسدود شدن محبت
درخواست آمرانه، نوعی دستور همراه با تهدید یا تنبیه است.
این شیوه ارتباط:
- اغلب در روابط قدرتمحور دیده میشود مقاومت، خشم پنهان و کاهش صمیمیت ایجاد میکند
- بهویژه در روابط والد–فرزند آسیبزاست
- هیچ انسانی را نمیتوان با اجبار و تنبیه به محبت و همکاری واقعی وادار کرد.
نتیجهگیری | چرا باید ارتباط بیگانهساز را بشناسیم؟
ارتباط بیگانهساز:
- آگاهی ما را نسبت به مسئولیت فردی کاهش میدهد
- راه محبت به خود و دیگران را مسدود میکند
- زمینهساز خشونت کلامی، روانی و حتی جسمی میشود
با آگاهی از زبان، افکار و الگوهای ارتباطی خود، میتوانیم روابط سالمتر، صمیمیتر و انسانیتری بسازیم.
